Overheidstaken door bedrijven laten uitvoeren, waarom doen we dat eigenlijk? Winst maken is voor die bedrijven vaak belangrijker dan de kwaliteit verbeteren van bijvoorbeeld onze zorg, kinderopvang en openbare orde. Al jaren betalen wij de prijs van privatisering. Samen zorgen we voor verandering.

Wat is privatisering?
Vanaf begin jaren 80 zijn we overtuigd geraakt dat publieke taken zoals de zorg, kinderopvang, post en openbaar vervoer niet langer uitgevoerd moesten worden door de overheid, maar door bedrijven. Die zouden deze diensten, goedkoper, efficiënter er beter kunnen aanbieden dan onze ‘logge’ overheid. Dit noemen we privatisering.  

Waarom voeren bedrijven overheidstaken uit?

Het idee was niet zo gek. Als je ondernemers overheidstaken laat uitvoeren, zullen zij dit zo goed en goedkoop mogelijk willen doen. Daarmee trekken ze klanten. En hoe meer klanten, hoe meer winst de onderneming maakt. Want stel dat jij het ene bedrijf niet goed of te duur vindt, dan kies je toch gewoon een ander? Door met elkaar te concurreren blijven deze bedrijven hun best voor jou doen en komen daar betere en goedkopere producten en diensten uit. Je denkt nu vast: dat klopt! Maar wat als je niks te kiezen hebt?
 

Privatisering werkt niet altijd

Concurrentie werkt goed bij bepaalde producten of diensten. Denk bijvoorbeeld aan het brood dat je bij een bakker koopt. Je weet wat het kost en je kunt beoordelen of het smaakt of niet. Vind je het bij de ene bakker niet goed, dan ga je naar een andere. Hierdoor blijven de bakkers hun best doen om lekker brood te maken waar jij voor wilt betalen. De markt regelt het spontaan. 

 

Maar bij een publieke dienst is dat anders. Denk aan politie, brandweer, zorg, onderwijs en openbaar vervoer. De overheid was ooit verantwoordelijk voor het regelen van dingen die in de markt niet spontaan ontstonden, maar wél van maatschappelijk belang zijn. Toch zijn veel van de 186 publieke diensten in Nederland de afgelopen 40 jaar door de overheid uitbesteed aan Nederlandse bedrijven en multinationals. Denk aan de treinen (NS), de post (PostNL) of ziekenhuizen. We zien nu dat deze diensten ons elk jaar meer geld kosten en dat de kwaliteit in veel gevallen helemaal niet vooruit is gegaan.

 

Vergelijk nu eens het brood van de bakker met een behandeling in een ziekenhuis. Heb je enig idee waarom bijvoorbeeld een nieuwe heup kost wat ‘ie kost? Waarschijnlijk niet. Je weet alleen dat je niet zonder kunt. Kun je na de operatie beoordelen of je nieuwe heup goed zit? Dat is moeilijk als je zelf geen dokter bent. En als je een nieuwe operatie moet, kom je dan weer terug in hetzelfde ziekenhuis? Veel steden hebben maar één ziekenhuis; je kiest dus niet zomaar voor een ander. Zo ontstaat er een monopolie: één of slechts een paar bedrijven bepalen de prijs, kwaliteit en toegankelijkheid van zorg, openbaar vervoer en postbezorging. Er is geen marktwerking meer, zoals bij het brood van de bakker. 

Maar ook als er geen monopolie ontstaat, gaat er veel mis bij privatisering.